Goudse kaas is in Nederland niet een enkele smaak, maar een hele reeks. Dezelfde kaas, gemaakt van koemelk, stremsel, zout en zuursel, smaakt na vier weken zacht en romig en na ruim een jaar zout, pittig en brokkelig. Het verschil zit vooral in de tijd die de kaas krijgt om te rijpen.
Tijdens het rijpen verliest de kaas vocht en breken enzymen en bacteriën eiwitten en vetten langzaam af. Daardoor wordt de structuur steviger en de smaak geconcentreerder. De benamingen op de toonbank, van jong tot overjarig, geven aan hoe ver dat proces is gevorderd.
Jong en jong belegen
Jonge kaas heeft ongeveer vier weken gerijpt. Hij is soepel, mild en een beetje melkachtig, en daardoor geliefd bij kinderen en op de boterham. Jong belegen kaas krijgt acht tot tien weken en heeft net wat meer smaak, terwijl hij nog makkelijk te snijden is en goed smelt.
Belegen en extra belegen
Belegen kaas rijpt zestien tot achttien weken, ongeveer vier maanden. In de uitleg van Goudse Kaas Shop over belegen Goudse kaas staat dat de kaas die periode op houten planken in het kaasveem doorbrengt en een milde romigheid combineert met een licht pittig randje. Omdat de structuur nog soepel is, breekt de kaas niet bij het snijden en smelt hij goed, bijvoorbeeld op een tosti, een pizza of over een ovenschotel.
Extra belegen kaas gaat een flinke stap verder. Volgens goudsekaasshop.nl rijpt deze kaas zeven tot acht maanden. In die tijd verdampt meer vocht, wordt de structuur steviger en de smaak vol en pikant, met nog altijd een deel van de romigheid. Hij wordt iets brokkeliger, maar laat zich nog goed snijden en is minder brokkelig dan echt oude kaas. Op een kaasplank past hij bij rode wijn of port. De webwinkel is onderdeel van het familiebedrijf Kaashandel Peters en snijdt de kaas vers van het mes, waarna die vacuüm wordt verpakt en gekoeld wordt verzonden.
Oud en overjarig
Oude kaas heeft doorgaans tien maanden tot een jaar gerijpt, overjarige kaas nog langer, vaak anderhalf jaar of meer. De kaas is dan droog, hard en brokkelig, met een uitgesproken, licht karamelachtige smaak. De witte korreltjes die vaak in oude kaas zitten, zijn geen zoutkristallen maar kristallen van aminozuren, die ontstaan bij de afbraak van eiwit. Voor de boterham is overjarige kaas meestal te brokkelig; als blokje bij de borrel of geraspt over een gerecht komt hij het best tot zijn recht.
Lactose en bewaren
Bij langer gerijpte kazen is het grootste deel van de melksuiker door melkzuurbacteriën afgebroken, waardoor ze van nature lactosearm zijn. Een garantie op lactosevrij is dat niet; wie gevoelig is, leest het etiket of vraagt het na. Kaas die vers gesneden vacuüm is verpakt, blijft in de koelkast wekenlang goed zolang de verpakking dicht blijft. Na het openen bewaart een stuk kaas het best in kaaspapier, zodat het kan ademen zonder uit te drogen.
Wie de leeftijden wil leren herkennen, kan een kleine proeverij maken met vier stukjes: jong, belegen, extra belegen en oud, op kamertemperatuur en van mild naar sterk geproefd. Het verschil in structuur valt al op bij het snijden, het verschil in smaak bij de eerste hap.